Аммосова Алевтина Федоровна,
Г.П. Башарин аатынан
Сылаҥ орто оскуолатын
алын сүһүөҕүн учуутала,
Чурапчы улууһа, Уһун-Күөл нэһилиэгэ
Үлэбит сыала - Тюльпаннары үүннэрии хаамыытыын үөрэтии, практикаҕа туһаныы, тыйыс тымныыга үүнэрин дакаастааһын
Проблема: Биирдэ маҕаһыыҥҥа дьэрэкээн тюльпаннары көрөн, маннык сибэккини дьиэ услуобуйатыгар үүннэриэххэ сөп дуо диэн ыйытыы турбута. Биһиги билэрбитинэн тюльпаннары анал оранжереяларга эрэ үүннэрэллэр.
Ыйытыы - Оттон дьэрэкээн тюльпаннар биһиги климаппытын тулуйан, дьиэбитигэр үүнүөхтэрин сөп дуо?
Тоҕоостооҕо: Дьэрэкээн тюльпаннар хас биирдии киһи санаатын көтөҕөллөр, хайа баҕар күнү киэргэтэллэр.
Сыалы ситиһэргэ маннык соруктар турдулар:
1.Луковицалаах үүнээйилэр тустарынан анал литератураны ааҕыы, билии
2.Тюльпаннары үүннэрэр эксперимеҥҥа материал хомуйуу
3. Тюльпаннаы үүннэрии
Сырдык: үүнээйигэ тутаах көмөлөһөөччү
-
Күн уотун сырдыга
Хас биирдии үүнээйиги күн уота улахан суолтаны ылар. Тюльпаннар күн уотугар уонна күлүккэ дьүөрэлэнэн үүнэр. Күҥҥэ быһа холоон 6 чаас кэриҥэ турар.
-
Эбии анал сырдык
Кыһыҥҥа кэмҥэ сырдык тиийбэт кэмигэр ордук фитолампа туһаныллар. Фитолампалар тюльпаннарга күҥҥэ ылыахтаах сырдыгын толору хааччыйаллар.
Тюльпаннар суортарын талыы
Тюльпаннар сорох суортара ордук үчүгэйдик дьиэ усулуобуйатыгар барсаллар. Холобура, кылгастар (низкорослые) ордук табыллан үүнэллэр, кинилэр аҕыйах сырдыкка наадыйаллар. Аан дойдуга 470 сорт арааһа баара биллэр.
Суорду таларга сибэкки сырдыкка дьулууһутун эрэ буолбакка, хайдах температураҕа, сииккэ наадыйарын эмиэ учуоттуохха наада. Бу ирдэбиллэри тутустахха тюльпаннары тыллан сибэккилэнэллэрин ситиһэбит.
Луковицалары бэлэмнээһин, олордуу.
Бастаан утаа луковицалары олордуох иннинэ тымныыга сытыарыахтаахпыт. Кыһыҥҥы усулуобуйаны оҥорон, тымнытар сыалтан 12-15 нэдиэлэ холодильникка сытыарахтаахпыт.
Тымныйан бэлэмнэммиттэрин кэннэ анал дренажтаах, бэлэмнэммит буордаах иһиттэргэ олордобут. Дириҥэ 8 см кэриҥэ буолар. Икки ардыгар 15 см арыттаах буолуохтаах. Биһиги ахсынньы 12 күнүгэр олордубуппут.
Сөпкө оҥоһуллубут буор тюльпаннар сайдан үүнүүлэригэр улахан олук буолар. Луковицалары олордор буор көбдөркөй( рыхлый) буолуохтаах. Оннук буолан кини салгыны, ууну аһардар. Тоҕо диэтэр луковицалар түргэнник сытыйыахтарын, буортуйуохтарын сөп, оттон салгын оонньуур, уу тутар буоругар кинилэр буортуйбаттар.
Ол иһин тюльпаннары үүннэриигэ ыраас көннөрү оҕуруот буора барсыбат. Оннук буор ууну өр тутан, хаһаанан, салгыны киллэрбэккэ луковицалары буортуолун сөп.
Тюльпаннарга ууну кутуу режима
Дьиэ усулуобуйатыгар уу кутуу сибэккилэргэ улахан олук буолар. Кыра ууттан элбэтэн иһии тюльпан сайдан сибэккилэнэрин уонна үүннэрин түргэтэтэр. Нэдиэлэҕэ биирдэ –иккитэ кутабыт
Температура – үүнүү сүрүнэ. Тюльпаннар эппиппит курдук, тымныыны сөбүлүүллэр.
Силистэниэхтэрин диэри 12-16 кыраадыс тымныыга сытыахтаахтар. Тымныыга сытыы силис сайдарыгар, кэлин сибэккилэнэригэр туһалыыр. Бастакы араскыта тахсыбытын кэнниттэн 18-20 кыраадыска диэри таһаарыахпытын сөп. Маннык уларытыы сибэкки кэрэ тупсаҕай буоларыгар көмөлөһөр.
Үөнтэн-көйүүртэн харыстааһын
Тюльпаннарга тля уонна паук клещтара ыһыахтарын сөп. Анал көмүскүүр ньымаларынан туһаныахха сөп. Ыстаран эмтээһин ордук туһалыа.
Көрүү-истии түһүмэхтэрэ
Сыныйан үүнүү кэмигэр эбии аһатыы ирдэнэр. Манна убаҕас аһатыы ньыматын туһаныахха сөп. Сөпкө аһатыллыбыт сибэкки үүнэрэ түргэн уонна сибэккилэнэн турара уһуур.
Луковицаларбыт улаатан сибэккилэнээт сынньаныахтарын наада. Ол аата ууну кутарбыт аччыыр, эбии аһатыы туттуллара аҕыйыыр
Биһиги үүннэрбит тюльпаннарбыт.
Биһиги былырыын балаҕан ыйыгар Амстердам куораттан тюльпан луковицаларын сакаастаан ылбыппыт. Биир луковица сыаната 120 солк. Барыта холбоон 30 шт .
Сорт 1. Махровый пионовидный Flash Point
2.Гладкий бокаловидный Альбатрос
Түмүк
Барыта холбоон 5 ый устата көрөн-харайан, ирдэбиллэрин толорон дьэрэкээн тюльпаннарбытын сайын эрэ буолбакка, кыһын эмиэ үүннэриэххэ сөп эбит диэн түмүккэ кэллибит.
Манна сүрүн ирдэбилинэн буолар:
-
Сөпкө харайыы
-
Ууну кутуу
-
Сөптөөх климаты тэрийиии
Хас биирдии күүнээйи бэйэтэ туспа үүнэр ньымалаах, суоллаах. Маннык үүнээйилэртэн буолар биһиги тюльпаммыт. Быйыл эмиэ эбии саҥа көрүҥүн ылан, элбэтэн, көрөн-харайан үүннэриэхпит диэн баҕа санаалаахпыт.
|
|
Хас луковица үүммүтэ
|
Оросхуот
|
Дохуот
|
|
2023-2024 үө.дь
|
15 шт
|
Төрөппүттэр кыттыһыылара
|
-
|
|
2024-2025 үө.дь
|
30 шт
|
2000
|
4500 солк
|
|
2025-2026 үө.дь
|
60 шт
|
5000
|
10000 солк
|
