Лукина Матрена Семеновна
учитель начальных классов
МБОУ «Харанская ССОШ им.И.Г.Игнатьева»
Мегино-Кангаласский улус
|
Тиэмэтэ
|
Төһө ахсаан аат
|
|
Дьарык тиибэ
|
Саҥаны арыйыы
|
|
Ыытыллар үлэ көрүҥэ
|
Биирдиилээн, пааранан үлэ
|
|
Сыала
|
Үөрэнээччи саҥаны билэригэр усулуобуйа тэрийии
|
|
Соруктара
|
|
|
Үөрэтэр сыаннаһа. Ытык өйдөбүл
|
Төһө ахсаан аат этиигэ суолталара улаханын өйдөтүү
|
|
Үөрэтии түмүгэ
|
|
|
Сатабыл
|
|
|
Туттар тэрил
|
Проектор, презентационнай матырыйаал
|
Уруок хаамыыта
|
Дьарык хаамыыта
|
Учуутал дьайыыта
|
Үөрэнээччи дьайыыта
|
Сатабыл
|
|
Тэрээһин чааһа
|
Үтүө күнүнэн! Барыбытыгар үлэбит ситиһиилээх буоллун, бу уруоктан саҥаны интэриэһинэйи билэргитин баҕарабын.
|
Уруокка бэлэмнэнэр, болҕойон истэр.
|
Бэйэни салайынар-дьаһанар
|
|
Үөрэтэр түгэни тэрийии
|
(Оҕолор бүгүҥҥү чыыһылаларын сурунан бэлэм олороллор)
Оҕолоор, бары экран диэки болҕойобут.
(экраҥҥа өс хоһооно көстөр. Оҕолор ааҕаллар)
Бу туох этииний?
(оҕолор санааларын истэбин)
Маладьыастар, норуот муудараһа -өс хоһооно
Сүрэҕэ суох сүүс сүбэлээх
|
Учууталы болҕойон истэр, кэпсэтэргэ бэлэм, кэпсэтиигэ араас санаа үөскүүрүн өйдүүр, бэйэ санаатын тиэрдэргэ кыһаллар
|
Билэр-көрөр сатабыла: саҥа билиини арыйарга оҕо тус бэйэтин билиитигэр тирэҕирэр.
|
|
Үөрэнэр соругу туруоруу. Сэһэргэһии
|
Оҕолоор, туох туһунан өс хоһоонуй?
(оҕолор санааларын этэллэр)
Эһиги санааҕытыгар сүрэҕэ суох тоҕо сүүс сүбэлээх эбитий?
(оҕолор санааларын этэллэр)
Ол аата хайдах киһини сүрэҕэ суох сүүс сүбэлээх диир эбиппитий?
(санааларын истэбин)
Оҕолоор, үлэлиэҕин баҕарбат киһи араас элбэх кыаллыбат, үлэни мэһэйдиир биричиинэлэри булан, бу үлэни оҥоруу куһаҕанын, туһата суоҕун быһаарара этиллэр. Ол элбэх кыаллыбат, үлэни мэһэйдиир биричиинэлэрэ кини сүүс сүбэтэ буолар. Үлэлиэн баҕарбат, барытыттан сылтахтанар сүрэҕэ суох киһини сүрэҕэ суох сүүс сүбэлээх диир эбиппит.
|
Учууталы болҕойон истэр, кэпсэтэргэ бэлэм, кэпсэтиигэ араас санаа үөскүүрүн өйдүүр, бэйэ санаатын тиэрдэргэ кыһаллар
|
Билэр-көрөр сатабыл: саҥа билиини арыйарга оҕо тус бэйэтин билиитигэр тирэҕирэр. Бодоруһар сатабыл. Истэр, сэҥэрээр, санаатын кэпсэтии сиэрин тутуһан биллэрэр.
|
|
Үөрэнэр дьайыы
|
Билигин тэтэрээппитигэр өс хоһооммутун ыраас, кэрэ буочарбытынан суруйуоҕуҥ.
(тэтэрээккэ суруналлар)
Маладьыастар!
Оҕолоор, өс хоһооммутун көрүөҕүн эрэ, хас тылтан турарый?
(хоруйдууллар)
Сөп, сүрэх диэн тыл ханнык саҥа чааһа буоларый?
Оттон сүбэлээх?
(хоруйдууллар)
Маладьыастар, оҕолоор, оттон сүүс диэн тыл ?
Ханнык ыйытыыга эппиэттиирий?
(эппиэттииллэр)
Сүүс хас? төһө? диэн ыйытыыга эппиэттиир. Ханнык саҥа чааһа буоларый?
Ахсаан аат.
Маладьыастар, өс хоһооммутугар норуот муудараһа, сытыы өйө баарын таһынан өссө тылбыт баайа саҥа чаастара саһа сылдьаллар эбит.
Билигин экраны болҕойон көрүөҕүҥ.
|
Уруок туох туһунан буоларын сабаҕалаан көрөр
|
Билиини арыйар, саныыр, өйдүүр, түмүк оҥорор, сааһылаан ситимниир
|
|
Саҥа билиитин үөрэх дэгиттэр дьайыыларыгар туттуу.
Биирдиилээн үлэ
|
1.Ахсаан аат саха норуотун тылынан уус-уран айымньытыгар элбэхтик көстөллөр.
Фольклор ханнык көрүңнэрэй? Быhаарабыт.
Хас? Төһө? диэн ыйытыыга хоруйдуур тыл төһө ахсаан аат буолар
Маладьыастар, бүгүҥҥү тиэмэбит туох диэн эбитий?
Уруокпут тиэмэтэ:Төһө ахсаан аат.
Уруокпут сыала хайдах буолуой?
-Ахсаан аат туhунан билии;
-Төһө ахсаан ааты арааран билии;
-Төһө ахсаан ааты этииттэн булуу;
Биридимиэт ахсаанын көрдөрөр саҥа чааһа ахсаан аат дэнэр. Хас? Төһө? диэн ыйытыыга хоруйдуур тыл төһө ахсаан аат буолар.
2.Үөрэнэр кинигэнэн үлэ.с.136 быраабыланы ботугураан аа5ыы
Эрчиллии1 с.136
Эрчиллии 4
Эрчиллии 5
Эрчиллии 6
|
Саҥа ылбыт билиини чиҥэтэр уонна хонтуруолланар
Фишкалар көмөлөрүнэн таабырыннары таайаллар.Ахсаан ааты булаллар.
|
Билэр-көрөр сатабыл. Бэйэни салайынар-дьаһанар сатабыл.
|
|
Сынньалаҥ
|
Маладьыастар, салгыы барыахпыт иннинэ кыратык сынньанан оонньоон ылыаҕыҥ.
Миэстэбитигэр бары ойон турабыт. Мин хоһоон ааҕыам, эһиги төһө ахсаан ааты иһиттигит да чохчойоҕут уонна ытыскытын таһынаҕыт.
(сэргэх муусука тыаһыыр)
Бииргэ эбиҥ биири-
Буолар икки,
Муоһум икки.
Үс төгүл икки-
Буолар алта,
Атаҕым алта.
Биэстэн ыл биэһи-
Хаалар төгүрүк,
Дьиэбит биһиэнэ олус үрдүк.
Таһар таһаҕаһым от-мас,
Аатым миэнэ кымырдаҕас.
Сэттэтэ да кырыннарбын,
Үлэни өрө тутабын.
Үлэ баар буолан дьиэлээхпин,
Үлэ баар буолан астаахпын.
Биир, икки, үс
Ким үлэлиир, ол аһыыр.
Маладьыастар, олоробут.
|
Ырыа матыыбынан, хоһоон тылынан хамсаныылары оҥороллор.
|
Бэйэни салайынар-дьаһанар сатабыл. Сылааны таһаарар, салгыы үлэҕэ бэлэмнэнэр.
|
|
Билиини чиңэтии уонна хонтуруолланыы
|
Пааранан үлэ
Оҕолоор, экраны болҕойобут, төһө ахсаан аат аат тылын кытта ыһыллан хаалбыт. Иккиэ буолан бииргэ үлэлээн ахсаан аат пааратын булабыт. Холобур, икки кулгаах, сүүрбэ түөрт чаас....
(биир сүбэнэн тэтэрээттэригэр үлэлииллэр)
Маладьыастар!
Биһиги олохпут ахсаан ааты кытта ыкса ситимнээх. Аат тыл, туохтуур, даҕааһын аат курдук олохпут, тулалыыр эйгэбит ахсаан аата суох табыллыбат. Эргиччи көрдүбүт тулабытын, ким төһө ахсаан ааты көрөрүй? Хас түннүк? Хас паарта? Төһө үөрэнээччи?....
(оҕолор эппиэттэрин истэбин)
|
Бэриллибит сорудаҕынан үлэлиир. Бэйэ икки ардыгар сүбэлэһэр. Санаатын этэргэ, иһитиннэрэргэ бэлэмнэнэр, кыттар
|
Бодоруһар сатабыл. Бөлөххө биир сыаллаах-соруктаах оҕолороу кытьта таһаарыылаахтык, көхтөөхтүк үлэлиир. Истэр, сэҥээрэр, санаатын кэпсэтии сиэрин тутуһан биллэрэр
|
|
Болҕойон истэр, сэҥээрэр
|
Тус бэйэ сайдыытын сатабыла
|
||
|
Рефлексия
|
-Бүгүн уруокка туох саңаны биллигит?
- О5олор, бүгүңңү уруокпут сыалын ситистибит дуо?
- Бүгүңңү уруокка туох түмүгү оңоруохха сөбүй?
Оҕолоор, маладьыастар. Ханнык да түгэҥҥэ сүрэҕэ суох сүүс сүбэлээх буолумаҥ, үлэ киһини киэргэтэрин умнумаҥ.
|
|
|
