|
Кылаас
|
3
|
||
|
ΥɵМК
|
«Саха оскуолата»
|
||
|
Уруок тиэмэтэ
|
«Аал Луук Мас»
|
||
|
Учууталлар үлэлэрин сыала
|
Үөрэтэр: олоҥхо нөҥүө оҕо уйулҕатын уhугуннаран төрөөбүт төрүт тылынан санаатын сайа этэригэр, ылбыт билиитин, сатабылын күннээҕи олоххо таба туhанарыгар ситиhии.
|
||
|
Сүрүн ɵйдɵбүллэр
|
Олоҥхоҕо Аал Луук Мас суолтата.
|
||
|
Туттуллар информационнай тэриллэр
|
Үлэлиир тэтэрээт, компьютер, проектор, кумахтаах коробкалар, веб – камера,карааскалар уу, кисточкалар, палочкалар, олорор олбох, салфеткалар.
|
||
|
Учуутал:
|
Степанова Любовь Юрьевна - Томпо улууhун Е.Е.Протопопов аатынан Саhыл орто оскуолатын алын кылаас учуутала.
|
||
|
Предметтэр икки ардыларынааҕы сибээс:
|
Кылаас таhынан дьарык.
|
||
|
Υɵрэх биридимиэтин үɵрэтии түмүгэ:
|
|||
|
Тустаах үɵрэх биридимиэтин үɵрэтии түмүгэ
|
Υɵрэх сатабылларын сайыннарыы түмүгэ:
|
|
|
|
Билэр-көрөр үөрүйэх(познавательнай): Үлэ сыалын-соругун таба туруорар,
иһитиннэриилэри ɵйдɵɵһүн, ɵйдɵбүлгэ сɵп түбэһиннэрэн түмүк таһаарыы, тэннээһин, майгыннатыы, тылы сɵпкɵ туттуу, бэйэ санаатын этинии.
Кɵннɵрүнэр үɵрүйэх (регулятивнай) – бэйэ санаатын этэргэ боруобаланыы, онно ыарырҕатыыларын бэлиэтэнии, быһаарыы.
Бодоруһар үɵрүйэх (коммуникативнай) – учууталы уонна тэҥ саастаахтарын истэргэ, ону кытта алтыьан үлэлиири быһаарсыы, уопсай быһаарыыны ылыныыга сɵпсɵһүүгэ, сүбэлэһиигэ тиийии.
Тус санааны, сыһыаны сайыннарар үɵрүйэх (личностнай)- бɵлɵҕүнэн үлэҕэ сɵпсɵһүүгэ киирии, сɵптɵɵх туттунуу нуормаларын, ирдэбиллэрин тутуһуу.
|
|
|
|
|
|
|
|
Уруок технологическай картата.
|
Уруок түhүмэхтэрэ
|
Уруок ис хоhооно уонна учуутал дьарыга
|
Үөрэнээччилэр үлэлэрэ
|
Туттуллар тэриллэр.
|
Үөрэх сатабылларын сайыннарыы түмүгэ
|
|
1.Тэрээһин чааһа
Сыала: уруокка бэлэмнэнии;
үлэлиир турукка киирэргэ интэриэс тардыы.
|
Уруокка үлэлиир туругу тэрийэр
Аламай күн сыламынан! Сыламныыр аламай күнүнэн!
Туруу таас хайалардаах,
Томпо оройуонуттан,
Сардааналаах сыhыылардаах,
Саhыл нэhилиэгиттэн
Кэнчээри кэлэр ыччаттаах
Кэскил бөһүөлэгиттэн,
Чоҕулуспут харахтаргытын көрөөрү,
Чуопчаарар куоласкытын истээри
Эhиэхэ ыалдьыттыы кэлэн турабыт
Мин аатым – Екатерина Алексеевна
Онтон мин аатым - Любовь Юрьевна
Турукка киллэрии.
Оҕолоор, бүгүн дьикти дьарык буолуо. Бары оргууй хааман киирэн олбохторго олоруоҕун.
Ханнык баҕар киҺи бэйэтигэр төрөөбүт сирдээх – буордаах, дойдулаах буолар. Ол сирэ - буора кини сайдарыгар, киhи киhитэ буоларыгар төhүү күүс, тирэх буолар.
Маладьыастар, илиилэрбитин тэбээн, салфетканан соттобут.
|
Бары тураллар. Учууталларыы кытта дорооболоьоллор.
Турукка киирии
|
Фоновай музыка. Сайыҥҥы айыл5а.
Кумахтаах коробкалар, салфеткалар.
|
Ытык ɵйдɵбүллэри иҥэрии: Υɵрэнэр баҕаны, бэйэни сайыннарар
Тус санааны, сыһыаны сайыннарар үɵрүйэх
бɵлɵҕүнэн үлэҕэ сɵпсɵһүүгэ киирии, сɵптɵɵх туттунуу нуормаларын, ирдэбиллэрин тутуһуу.
|
|
2.Ситиһии төрүөтүн олохтооһун
Сыала: билиини ыларга бэлэмнээhин
|
- Күндү оҕолоор, эhиэхэ барыгытыгар ыраах Томпо сириттэн, Е.Е.Протопопов аатынан Саhыл орто оскуолатын алын сүһүөҕүн үөрэнээччилэрин аатыттан эҕэрдэбитин ыытабыт уонна Олоҥхо улуу маҺын бэлэх уунабыт.
(видеозапись) (слайд 1)
|
(видеоролик көрөллөр)
(фокус)
|
Υлэлиир турукка киириигэ бэлэмнэнии. Коробкалаах бэлэҕи таhаарыы.
|
Билэр-көрөр үөрүйэх:
Предмет аатын туһунан уопсай өйдөбүлү билэр. Ылбыт билиитин сатаан түмэр, сааһылыыр
Бодоруһар сатабыл:
Саҥа билии ыларга баар билиитигэр тирэҕирэр
|
|
3.Үөрэтэр соругу туруорунуу
Сыала: уруок тиэмэтин, сыалын быhаарыы
|
- Биhиэхэ тугу ыыппыттарый? (мас)
- Маhы ханна көрүөхпүтүн сөбүй? (тыаҕа, ойуурга, хартыыналарга, ыhыахтарга, айымньыларга, олоҥхоҕо) (хартыыналар)
- Маннык маhы ханна көрүөхпүтүн сөбүй? (маhы көрдөрөбүт)
- Саамай сөп, ыhыахтаргра туох маhын оҥорон туруоралларый?
- Олоҥхо маhын туох диэн аатиыылларый, ким эмэт билэр буолаарай?
Ыйытыыга сөпкө хоруйдаатахтарына:
- Бүгүҥҥү туох туhунан кэпсэтэр эбиппитий?
- Бүгүҥҥү дьарыкпыт тиэмэтэ туох диэн ааттаах эбитий?
- Саамай сөп. (слайд 2)
- бүгүҥҥү Дьарыкпыт сыала? (слайд 3)
- бу сыалбытын ситиhээри тугу гынарбыт буолуой?
- бу дьарыкпыт бүтүүтүгэр туох түмүккэ кэлэрбитин сабаҕалаан көрүөҕүн.
|
Аал Луук Мас
Экраҥҥа тиэмэни арыйабын.
Бэйэлэрин санааларын толору этэллэрин ситиhии
Олоҥхо үс дойдуну курдаттыы үүнэн ситимниир, орто дойдуну араҥаччылыыр, сир барҕа баайын көрдөрөр - Аал Луук Мас
|
Олоҥхо маhа, Аал Луук мас
Магниттаах
карточкалар
тыаҕа, ойуурга, хартыыналарга, айымньыларга, ыhыахтарга, олоҥхоҕо
|
Билэр-көрөр үөрүйэх:
Учуутал көмөтүнэн уруок тиэмэтин, сыалын быhаарыы. Былааннаныы
Бэйэни салайынар-дьаhанар үөрүйэх:
үлэ сыалын-соругун таба туруоруу, сатаан былаанныыр, туох-ханнык түмүккэ кэлиэхтээҕин быһа холоон билэр.
|
|
Билбэт буоллахтарына:
Бу тиэкиhи ааҕын, туох туhунан этиллибитин быhаарын
- Бүгүҥҥү уруокпутугар туох туhунан кэпсэтэр эбиппитий?
- Бүгүҥҥү урокпут тиэмэтэ туох диэн ааттаах эбитий?
- Саамай сөп.
|
||||
|
4. Саҥаны арыйыы.
Сыала: олоҥхо маhын суолтата, тиэкиhи кытта үлэ.
|
Аал Луук Мас – Аан Ийэ дойду хаба ортотугар, үс дойдуну курдаттыы ситимнии үүнэн олоҥхо ытык маһа. Аал Луук Мас –олоҥхоҕо Орто дойдуну араҥаччылыыр , сир барҕа баайын көрдөрөр мас. Орто дойдуга урааҥхай сахаҕа муҥура суох ытыктабыллаах , абыраллаах мас. Бу маhы арыт Аар Кудук Мас, диэн эмиэ ааттыыллар. Бу аат “ытык” диэн суолталаах.Үгүс омук мифологиятыгар баар олох маһа “древо жизни ”диэн өйдөбүлү кытта алтыһар.
Аал Луук Мас киhи олоҕо айылҕаны кытта быстыспат ситимин көрдөрөр. Манна Аан Алахчын Иэйэхсит олорор. Кини айыылартан биирдэстэрэ. Аан Алахчын күүһүн айылҕаҕа биэрэр, үүнээйилэри, кыыллары, көтөрдөрү араҥаччылыыр. Аан Алахчын Хотун иэйэхсиппит айылҕа саамай улахан хатыҥ эбэтэр тиит маhыгар олохсуйар. Ол эбэтэр, Аал Луук Маспыт аарыма улахан хатыҥ эбэтэр тиит мас буолар. Олоҥхоҕо этиллэрин курдук, бу маспыт сир хаба ортотугар үүнэр. Киниттэн туох баар тыыннаах айылҕа саҕаланан, үүнэн, сайдан барар.
-Аал Луук Маспыт ханна үүнэр эбитий?
Тиэкистэн булан ааҕын.
|
Болҕойон олорон истэллэр, көрөллөр.
Тиэкиhи кытта үлэ.
|
Видеоролик (олонхоттон быhа тардыы. мультик)
|
Билэр – кѳрѳр
үөрүйэх: ырытар, толкуйдуур дьоҕурун сайыннарыы.
Бэйэни салайынар-дьаһанар үөрүйэх
Туhааннаах информацияны тиэкистэн булуу.
Бодоруһар үөрүйэх
Дьону кытта алтыһыыга кэпсэтии сиэрин тутуһар, туттан-хаптан бодоруһуу ньымаларын тоҕоостоохтук туттуу.
|
|
5. Тиэкиhи кытта үлэ.
Сыала: тиэкистэн өптөөх матырыйаалы булуу,
Болҕойон истэр дьоҕуру сайыннарыы.
|
(видеролик)
Аҕыс иилээх-саҕалаах
Атааннаах-мөҥүөннээх
Аан ийэ дойдуларын
Хаба ортотугар
Аҕыс салаалаах
Аар Луук Мас
Үүммүт эбит.
Бу маспыт
ҮөҺээ дойдуга
Үүнэн тиийээри гынан баран,
ҮөҺээҥҥилэр таҥнары
Кырыахтара диэн,
Тохтообут.
Бу мас силистэрэ
Аллараа дойдуга
Киирээри гынан баран,
Абааhылар сүмэбин
Оборо туруохтара,
Хатарчы хатан
Хаалыахпыт диэн,
Аллараа киирбэтэхтэр.
- хайдах мас эбитий?
- ону ханнык тыллар көмөлөрүнэн биллибитий?
Аал-Луук Мас барахсан
Тула өттө тула
Сүөгэй арыыта
Сөлөгөй чөҥөрө чүөмпэлээх.
Тоҥ сүөгэйинэн
Таммалыы турар сүүс салаалаах,
Араҕас илгэнэн
Аллан биэрэ сытар
Аҕыс уон аҕыс силистээх эбитэ үһү.
тула өттө сүөгэй арыыта,
сөлөгөй чөҥөрө чүөмпэлээх
эбитэ үҺү, - диэн этиини хайдах өйдүөххэ сөбүй?
|
Ыллаан эрэрдии,
Аан ийэ дойду хаба ортотугар
Истэллэр
Билбэт тыллары быhаарыылаах тылдьыт көмөтүнэн быҺаараллар.
|
Видеролик Анастасия Васильевна
|
Билэр-көрөр үөрүйэх(познавательнай):
иһитиннэриилэри ɵйдɵɵһүн, ɵйдɵбүлгэ сɵп түбэһиннэрэн түмүк таһаарыы, тэннээһин, майгыннатыы, тылы сɵпкɵ туттуу, бэйэ санаатын этинии.
Кɵннɵрүнэр үɵрүйэх (регулятивнай) – бэйэ санаатын этэргэ боруобаланыы, онно ыарырҕатыыларын бэлиэтэнии, быһаарыы.
|
|
6. Психологическай сынньалаҥ
|
Е.А.
Аны билигин, оҕолоор, Аал Луук Маспыт чүөмпэтигэр кэлиэҕин. (Остулга ыҥырар) Бу орто дойдубут кэрэтин, сиэдэрэйин, дьэрэкээнин бэйэбит илиибитинэн ойуулаан көрүөҕүн.
Сэрэнэн туттабыт үүппүтүгэр түспэппит, ону тэҥэ үрүт үрдүнэн (хос – хос) таппаппыт.
Маладьыастар, паарталарбытыгар олоруоҕун.
|
|
|
Бодоруһар үɵрүйэх (коммуникативнай) – учууталы уонна тэҥ саастаахтарын истэргэ, ону кытта алтыьан үлэлиири быһаарсыы
Кɵннɵрүнэр үɵрүйэх (регулятивнай) – бэйэ санаатын этэргэ боруобаланыы, онно ыарырҕатыыларын бэлиэтэнии, быһаарыы.
|
|
7.Билиини чиҥэтии уонна хонтуруолланыы
Сыала: ылбыт билиини чиҥэтии уонна хонтуруолланыы
|
Л.Ю. Эhиги иннигитигэр «Үлэлиир тэтэрээтэ» сытар.
Кыратык бу тэтэрээт туhунан билиhиннэриим.
Манна араас хайысхалаах сорудахтар бааллар. Ол курдук:
Иккис сорудах: Олоҥхону хайдах ааҕалларын өйдөө, олоҥхоттон быhа тардыыны аах.
Үһүс сорудах: ситэрэн суруй.
Төрдүс сорудах: тыл ситимнэрин бөлөҕүнэн араар, быhаар.
ҮөҺээ дойду: баҕа санаа, үтүө быҺыы
Орто дойду: күннээҕи түбүк, киhи олоҕо
Аллараа дойду: дьаҥ-дьаhах, куhаҕан быhыы.
Бэhис сорудах: Синквейн
|
Үлэлиир тэтэрээткэ 1 сорудах.
Тиэкиhи ааҕаллар, ыйытыыларга хоруйдууллар
Үлэлиир тэтэрээткэ 2 сорудах.
Аан ийэ ________ (дойду)
Хаба ортотугар,
(Аҕыс) _________ салаалаах
Аал Луук ________ (Мас)
(Үүммүтэ) ________ эбит үһү.
баҕа санаа, дьаҥ-дьаhах, киhи олоҕо, куhаҕан быhыы, күннээҕи түбүк, үтүө быҺыы
|
Үлэлиир тэтэрээтэ
|
Тустаах үɵрэх биридимиэтин үɵрэтии түмүгэ
Предмет аатын булар; Таба суруйар, сурук култууратын тутуһар;
Билэр-көрөр сатабыл:
Ылбыт билиитин сатаан түмэр, сааһылыыр.
Бодоруһар сатабыл:
Атын киhи тугу саҥарарын быhа түспэккэ болҕойон истэр.
|
|
.Физминутка
Сыала: хамсанан сынньаныы
|
Е.А. Физминутканы тэрийэр.
Сынньалаҥ оонньуу “Талабын - талбаппын”
Сыала: ким түргэнник таҕыннарарый.
Быраабылата: Фет таҥаска баар дьоннору сахалыы таҕыннарар.
|
|
дьоннору, сахалыы таҥастар
|
Бэйэни салайынар-дьаһанар сатабыл: Сылааны таһаарар, салгыы үлэҕэ бэлэмнэнэр.
|
|
8. Түмүк
|
Окко түспүт оҥоhуубунан, сиргэ түспүт сэрэбиэйбинэн орто дойду олохтооҕобун, олоҥхо дойдутун оҕотобун! Сиртэн – буортан силистэнэн, өбүгэм үгэhин сэргиибин. Мин күннээҕи ситиhиибинэн дьоммун - сэргэбин үөрдэбин. Мин ба5а санаам сырдык, ыраас! (Слайд)
|
Аал Луук Маска
|
|
|
|
9. Бэйэни сыаналаныы, ырытыhыы (рефлексия)
Сыала: үөрэнээччи бэйэтин үлэтин сыаналааhынын тэрийии, уруок түмүгүн быhаарыы
|
Л.Ю.
Ким бүгүҥҥү уруоктан дуоhуйууну ылбыт, бэйэтин кыаҕын толору туhаммыт - үрүҥ өҥнөөх саламаны Аал Луук Маспытыгар баайын. Ким бэйэтин кыаҕын ситэ туhамматым дьиэччилэр – күөх саламаны баайабыт.
Манан уруокпут түмүктэнэр. Барыгытыгар махтанан туран алгыс тылбытын аныыбыт:
Самныбат санаалаах
Саҥаны айар,
Айхаллаах аартыктанын!
Өбүгэҕит үгэhин
Өрө тутан
Өрөгөйдөөх суолланын!
Кэрэни кэрэхсээн,
Үтүөнү үксэтин,
Дьон үтүөтэ
Буола улаатын!
Көрсүөххэ дылы!
|
Уруокка хайдах үлэлээбиттэрин сыаналыыллар. Этиилэри ситэрэн биэрэллэр: Мин бугун уруокка биллим … Миэхэ бугун олус бэркэ сатанна … Ыйытыыларга хоруйдууллар. Бэйэлэрин санааларын этинэллэр. |
Салама |
Үөрэх сатабылларын сайыннарыы түмүгэ: Ылбыт билиитин сатаан түмэр, сааһылыыр; сыалы – соругу ситиһэр ньымаларын уонна усулуобуйаларын төһө сөпкө талбытын сыаналыыр. Бодоруһар үөрүйэх: Атын киһи санаатын сатаан өйдөөн истэр уонна ылынар. |
